Гендерлік теңдік дегеніміз не?
Гендерлік теңдік (гендерлік тең құқықтық) ерлер мен әйелдерге қоғамдық өмірдің барлық салаларына қатысу кезінде тең құқықтарға, міндеттерге, мүмкіндіктерге және жауапкершілікке кепілдік берілетінін білдіреді.
Осылайша, гендерлік теңдік әйелдер мен ерлердің тең мүмкіндіктерін қорғайды және осал және маргиналды әйелдерге, жасөспірімдерге және мүгедек әйелдерге назар аудара отырып, гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алады.
Неліктен бұл маңызды?
Зерттеулерге сәйкес, бүгінгі күні бірде-бір ел толық гендерлік теңдікке қол жеткізген жоқ, дегенмен тоғыз жетекші ел гендерлік алшақтықты 80%-дан астам қамтыды. Бұл елдерге мыналар жатады: Исландия, Норвегия, Финляндия, Жаңа Зеландия, Швеция, Германия, Никарагуа, Намбия және Литва.
БҰҰ Даму Бағдарламасының гендерлік әлеуметтік нормалар индексінің (Gender Social Norms Index, GSNI) деректері бойынша 10 ерлер мен әйелдердің 9-ға жуығы (88,7%) кем дегенде бір гендерлік бейімділікке ие (Қазақстанда - 93,2%). Әлем халқының жартысына жуығы (49%) ер адамдар әйелдерге қарағанда жақсы саяси көшбасшы болады деп санайды, ал әлем халқының төрттен бірінен астамы (25%-дан астамы) ер адамның әйелін ұрып-соғуы орынды деп санайды.
Әйелдерге салынған инвестиция жүздеген миллион адамдарды кедейліктен шығарып, 2030 жылға қарай әлемдік экономикаға 4 триллион доллар, ал 2050 жылға қарай 342 триллион доллар қосуы мүмкін. Теңдік - бұл шығындар емес, әлем күн сайын жоғалтатын пайда, оның жетістігін кейінге қалдырады.
Қол жеткізу стратегиялары
• Цифрлық революция - цифрлық гендерлік алшақтықты жою
• Кедейліктен азаттық-әлеуметтік қорғауға және жоғары сапалы мемлекеттік қызметтерге инвестиция салу
• Зорлық-зомбылықты жою - әйелдер мен қыздарға қатысты зорлық-зомбылықты тоқтату
• Жеке және мемлекеттік салаларда шешім қабылдаудың толық және тең құқығы
• Бейбітшілік пен қауіпсіздік - әйелдер, бейбітшілік пен қауіпсіздік үшін жауапкершілік
• Климаттық әділеттілік - экологиялық тұрақтылық пен биоәртүрліліктің тұрақтылығына көшу кезінде әйелдер мен қыздардың құқықтарына басымдық беру.
