Астана агломерациясы: көші-қон елорда өңірін қалай өзгертеді

Агломерацияның негізгі өсу орталығы – Астана қаласы. Кейінгі бес жылда елорда халқы 454 мың адамға көбейіп, 1,6 млн тұрғыннан асты. Осы кезеңде бүкіл агломерацияның халық саны бір облыс орталығының адам санына тең келетіндей 42%-ке өсті. Негізгі өсу факторы - ішкі көші-қон. Көші-қон сальдосы бес есе ұлғайып, 100 мың адамға жетті.

Халықтың қоныстану құрылымы да өзгеріп жатыр. Жаңа тұрғын аумақтар қалыптасып жатқан қала маңындағы аймақ үлкен рөлге ие бола бастады. Мысал ретінде Қосшы қаласын алуға болады. 2021 жылы облыстық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан кейін ол еліміздің қарқынды дамып келе жатқан елді мекендерінің біріне айналды. Бес жыл ішінде оның халқы18,1 мыңнан 66,1 мың адамға дейін 3,6 есе өсті. Өсудің жоғары қарқыны іргелес аудандарда да байқалады: Целиноград ауданының халқы 55,8%-ке, Шортанды ауданының халқы 35,2%-ке, Аршалы ауданының халқы 13,4%-ке өсті. Бұл көптеген тұрғындар Астанамен тығыз еңбек, білім және әлеуметтік байланыстарды сақтай отырып, елордадан тыс жерде тұруды жөн көретін қоныстанудың жаңа моделіне біртіндеп көшуді көрсетеді.

Қала маңы аймақтың өсуі бірыңғай еңбек нарығының қалыптасуымен қатар жүреді. Күн сайын мыңдаған қала маңы тұрғындары Қосшыда және оған жақын аудандарда тұрақты тұрғылықты жерін сақтай отырып, елордаға жұмысқа, оқуға және әртүрлі қызметтерді алуға барады. Күн сайын елордаға 22 мыңнан астам автомобиль кіретін Астана мен Қосшы арасында ең қарқынды көлік ағындары қалыптасады. Іс жүзінде агломерация енді қала маңындағы жеке қала ретінде емес, халықтың ұтқырлығы жоғары біртұтас функционалды кеңістік ретінде дамиды.

Агломерация шегінде халықтың шоғырлануы еңбек нарығын кеңейту, өнімділікті арттыру, қызмет көрсету саласын дамыту және инвестициялар тарту сияқты агломерациялық әсерлерді іске асыру үшін жағдай жасайды. Сонымен қатар, халықтың жоғары шоғырлануы жаңа инфрақұрылымдық сын-қатерлермен қатар жүреді. Көлік жүктемесінің ұлғаюы қоғамдық көлік пен жол желісін одан әрі дамытуды талап етеді. Негізгі жобалардың бірі - аяқталуы 2027 жылға жоспарланған LRT желісінің екінші кезегін салу. Жобаны іске асыру Астана мен Қосшы арасындағы көлік байланысын арттыруға, жол жүру уақытын қысқартуға және негізгі кіру магистральдарына жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.

Қала маңы аумақтарының экономикалық рөлі артып келеді. Негізгі жобалардың бірі - Аршалы, Целиноград және Шортанды аудандарының, сондай-ақ Қосшы қаласының аумақтарын біріктіретін республикалық маңызы бар Aqmola индустриялық аймағы. Мұнда заманауи өндірістерді орналастыру, инвестициялар тарту және жаңа жұмыс орындарын құру үшін жағдай жасалады. Бұл жұмысты агроөнеркәсіптік өндірісті, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді және логистиканы дамытуға бағытталған «Агрохаб» өңірлік индустриялық аймағы толықтырады. Осылайша, қала маңындағы аумақтар тек тұрғын жерлер функцияларын ғана емес, сондай-ақ экономикалық белсенділіктің тәуелсіз орталықтары рөлін атқарады.

Астаналық өңірдің теңгерімді дамуын қамтамасыз ету үшін көлік, инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым саласындағы жобаларды іске асыруды, сондай-ақ іскерлік және өндірістік белсенділіктің жаңа орталықтарын құруды көздейтін Астана агломерациясын дамытудың 2024-2028 жылдарға арналған Кешенді жоспары іске асырылып жатыр.

Бүгін Астана агломерациясы-бұл елорда мен оған іргелес елді мекендер шоғырланған жер ғана емес. Бұл адами капитал, инвестициялар және бизнесті дамытудың жаңа мүмкіндіктері шоғырланған біртұтас экономикалық кеңістік. Осында Қазақстанның кеңістіктік дамуының заманауи үрдістері айқын көрінеді, ал бүгін қабылданып жатқан шешімдер елорда өңірінің келбетін және оның тұрғындарының алдағы онжылдықта өмір сүру сапасын айқындайтын болады.

Базарбаева Жанерке