Қазақстан жасанды интеллект (бұдан әрі – ЖИ) инфрақұрылымы мен экожүйесін белсенді дамытып жатыр. ҚР Президентінің 2026 жылғы 9 маусымдағы № 1311 Жарлығымен бекітілген 2029 жылға дейінгі «Digital Qazaqstan» жалпыұлттық стратегиясына сәйкес цифрландыруға және ЖИ-ге үш жылдық кезеңге арналған нарықтық инвестициялардың болжамды көлемі 10,5-16,5 млрд АҚШ долларына бағаланады, ал ЖІӨ-ге күтілетін қосымша үлес 2029 жылдың соңына қарай жыл сайын шамамен 1,5 б.т-ға жетеді деген болжам бар.
2025 жылғы
17 қарашада 2026 жылғы қаңтарда күшіне
енген «Жасанды интеллект туралы» №
230-VIII Заң қабылданды. Заңмен «ЖИ жүйесі»,
«ЖИ моделі», «ЖИ жүйелері қызметінің
синтетикалық нәтижелері» ұғымдары
енгізілді; ЖИ жүйелері меншік иелерінің,
иеленушілерінің және пайдаланушыларының
құқықтары мен міндеттері айқындалды;
ЖИ көмегімен жасалған немесе өзгертілген
тауарларды, көрсетілетін қызметтерді
және ақпарат сияқты ЖИ-контентті
таңбалауға қойылатын талаптар белгіленді.
Сондай-ақ, заңда жасанды интеллектті
қолданудың жеке практикаларына, соның
ішінде манипуляциялық әсерге, жеке
деректерді заңсыз өңдеуге және эмоцияларды
келісімсіз тануға тыйым салынады. Бұдан
басқа, жасанды интеллект саласында
қызмет көрсетуге, есептеу ресурстарына
және дерек кітапханаларына қол жеткізуге
арналған Ұлттық жасанды интеллект
платформасын құру көзделген.
Қазақстанда
ЖИ заңнамалық реттелуін қалыптастыру
жағдайында оны басқа елдерде қолданылатын
тәсілдермен салыстырған жөн.
Еуропалық одақ
2024 жылы
Еуропалық одақта барлық 27 мүше мемлекеттер
үшін бірыңғай ережелер белгілеген
жасанды интеллект саласындағы алғашқы
кешенді нормативтік акт - Regulation (EU)
2024/1689 (Artificial Intelligence Act) қабылданды
Регламенттің қабылдануы азаматтардың
негізгі құқықтарын бір мезгілде қорғау,
ЖИ-ді реттеудің ұлттық режимдері
арасындағы айырмашылықтарды жою және
бірыңғай еуропалық нарықты қалыптастыру
қажеттілігіне байланысты. Сонымен
қатар, реттеу генеративті ЖИ-нің тез
таралуына жасалған әрекет еді.
Регламент
ЖИ жүйелері өрескел, тәуекелі жоғары,
шектеулі және төмен болып төрт санатқа
бөлінген тәуекелге бағдарланған тәсілді
бекітеді. Жоғары тәуекелді жүйелер үшін
тәуекелдерді басқару, деректер сапасы,
ашықтық, құжаттама және адам бақылауына
қойылатын талаптар белгіленген. Жол
берілмейтін тәуекелді тәжірибелерге
тыйым салынады: мінез-құлықты
манипуляциялау, адамның осалдығын
пайдалану, әлеуметтік скоринг және
эмоцияларды биометриялық жіктеу мен
танудың кейбір түрлері. Тыйымды бұзғаны
үшін 35 млн еуроға дейін немесе компанияның
әлемдік жылдық айналымының 7%-не дейін
айыппұл қарастырылған. Сондай-ақ,
пайдаланушыларды ақпараттандыруға
және ЖИ контентін таңбалауға қойылатын
талаптар айқындалған.
Қытай
2025 жылдың
наурызында Қытайда «ЖИ контентті
таңбалау шаралары» қабылданып, айқын
және жасырын таңбалау түрлері енгізілді.
Айқын таңбалау пайдаланушы үшін көрінуі
және мәтін, сурет немесе дыбыстық
хабарлама түрінде ұсынылуы керек;
жасырын таңбалау файлдың метадеректерінде
кездеседі және мазмұнның шығу тегін
анықтауға мүмкіндік береді. Талаптар
ЖИ көмегімен жасалған немесе өзгертілген
мәтінге, кескіндерге, аудиоға, бейнеге
және виртуалды көріністерге қолданылады.
Қытай
терең оқыту алгоритмдері арқылы жасанды
медиа контентті (мәтін, бейне, аудио
және кескін) құру технологиясы түріндегі
терең синтездеу (deep synthesis) үшін арнайы
ережелерді белгіледі . Атап айтқанда,
егер мұндай технологияны қолдану
жұртшылықты адастыруы мүмкін болса,
контент көрінетіндей етіп таңбалануы
керек.
Жапония
2025 жылы
Жапонияда жасанды интеллект саласындағы
мемлекеттік саясаттың жалпы қағидаттарын
бекітетін жасанды интеллектке қатысты
технологияларды зерттеуге, әзірлеуге
және пайдалануға жәрдемдесу туралы №53
ЖИ саласындағы заң қабылданды. Оның
негізгі элементтерінің бірі - ЖИ
стратегиясы бойынша штабтың (AI Strategy
Headquarters) құрылуы. Бұл орган мемлекеттік
саясатты үйлестіруге және AI Basic Plan
(Жапонияда ЖИ дамыту және пайдалану
жөніндегі мемлекеттік стратегиялық
жоспар) әзірлеуге жауапты. Заң мемлекеттің
зерттеу жүргізуін, ЖИ тәуекелдері туралы
ақпарат жинауын, ұсыныстар беруін және
ЖИ әзірлеушілері мен пайдаланушыларына
қатысты өзге де ден қою шараларын
қабылдауды көздейді.
Оңтүстік Корея
2024 жылы
Оңтүстік Кореяда 2026 жылдың 22 қаңтарында
күшіне енген Жасанды интеллект туралы
негізгі заң (AI Basic Act) қабылданды. Заңда
азаматтардың қауіпсіздігі мен негізгі
құқықтарына айтарлықтай әсер ететін
ЖИ жүйелері үшін ЖИ дамуының жалпы
ережелері мен қауіпсіздікке, ашықтыққа
және тәуекелдерді басқаруға қойылатын
талаптар белгіленген. Сондай-ақ,
пайдаланушыларды ақпараттандыруға
және генеративті ЖИ көмегімен жасалған
контетті таңбалауға қойылатын талаптар
енгізілді. Сондай-ақ заңда ЖИ-дің
зерттелуін, әзірленуін және енгізілуін
мемлекеттік қолдау шаралары көзделген.
Үндістан
2026 жылдың
ақпанында Үндістанда синтетикалық
түрде жасалған ақпаратты таңбалауға
қойылатын талаптарды белгілейтін 2021
жылғы Ақпараттық технологиялар
ережелеріне (IT Rules, 2021) өзгерістер
енгізілді. Синтетикалық мазмұнды анықтау
және таңбалау, сондай-ақ жаңылыстыратын
ЖИ контенттің таралуын болдырмау үшін
шаралар қабылдау міндеті бөлігінде
генеративті ЖИ пайдаланатын платформаларға
қойылатын талаптар күшейтілді.
Армения
2025 жылғы
қаңтарда жасанды интеллект саласында
жұмыс істейтін компанияларға қатысты
салықтық жеңілдіктер мен жұмыспен
қамтуды қолдау шараларын көздейтін
жоғары технологиялар секторын мемлекеттік
қолдау туралы № HO-498-N Заң күшіне енді.
Сонымен
қатар, Армения ЖИ-дің халықаралық және
стратегиялық реттелуін дамытып жатыр.
2026 жылы Армения Еуропа Кеңесінің Жасанды
интеллект, адам құқықтары, демократия
және құқықтың үстемдігі туралы
негіздемелік конвенциясына қол қойды.
Жоғары технологиялық өнеркәсіп
министрлігі ұлттық ЖИ стратегиясын да
әзірлеп жатыр. 2026 жылғы 6 қаңтарда
бекітілген Экономикалық және
институционалдық трансформация
доктринасында жасанды интеллект дамудың
басым бағыттарының бірі ретінде
белгіленді.
2025 жылдың
шілдесінде ұлттық ашық инновациялар
платформасы - Виртуалды жасанды интеллект
институты (AI Virtual Institute) жұмысын бастады.
Платформа технологиялық стартаптарға,
зерттеушілерге және бизнеске өнімділігі
жоғары есептеу ресурстары мен бұлттық
инфрақұрылымды ұсынады.
