Қарағанды облысы 1932 жылғы 10 наурызда құрылған және Қазақстанның орталық бөлігінде орналасқан. Әкімшілік орталығы – Қарағанды қаласы. Облыстың аумағы шамамен 239 мың шаршы км немесе ел аумағының 8,8%-і. Өңір Ақмола, Павлодар, Алматы, Жамбыл, Қостанай облыстарымен, сондай-ақ Абай, Жетісу және Ұлытау облыстарымен шектеседі.
Облыстың
әкімшілік-аумақтық құрылымына 9 аудан,
Қарағанды, Балқаш, Приозерск, Саран,
Теміртау және Шахтинск 6 облыстық маңызы
бар қала, Абай және Қарқаралы 2 аудандық
маңызы бар қала, 8 кент және 342 ауылдық
елді мекен кіреді.
Қарағанды
облысының негізгі бәсекелес артықшылықтары
– мықты индустриялық база, үлкен
минералдық шикізат қоры, дамыған
металлургия және көмір өнеркәсібі,
өңдеу өнеркәсібінің жоғары шоғырлануы
және географиялық тұрғыдан ел ортасында
орналасуы.
2026
жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша облыс
халқының саны 1,13 млн адамға жетті, оның
935,3 мыңы қалаларда тұрады. Урбанизация
деңгейі 82,8%-ке жетті. Сонымен қатар,
халық санының азаю үрдісі сақталуда:
2021 жылы облыста шамамен 1,15 млн адам
тұрды. 2026 жылдың қаңтар–шілде айларында
табиғи өсім шамамен 1,1 мың адамға жетті,
алайда көші-қон сальдосы минус 2,1 мың
адам көрсеткішпен теріс болып қала
берді.
Еңбек
нарығындағы жағдай салыстырмалы түрде
тұрақты. 2026 жылдың II тоқсанында жұмыссыздық
деңгейі - 4%, жұмыссыздар саны – 21,5 мың
адам. Орташа айлық номиналды жалақы
өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда
8,8%-ке артып, 470,4 мың теңгеге жетті. Нақты
жалақы индексі - 105%. 2026 жылдың II тоқсанындағы
кедейлік деңгейі шамамен 3%-ке жетіп,
5%-тік республикалық орташа деңгейден
төмен.
Қарағанды
облысы - елдегі ең ірі индустриялық
өңірлердің бірі. Экономика мамандануының
негізі - қара және түсті металлургия,
көмір мен металл кендерін өндіру, машина
жасау, химия өнеркәсібі және құрылыс
материалдарын өндіру.
2026
жылдың I тоқсанының қорытындысы бойынша
облыстың ЖӨӨ нақты мәнде 4,4%-ке өсіп,
2,34 трлн теңгеге жетті. ЖІӨ-нің 49,3%-ке тең
жартысына жуық көлемін өнеркәсіп, оның
ішінде 38,8%-ін өңдеу өнеркәсібі
қалыптастырады. Саудаға 14,2%, жылжымайтын
мүлік операцияларына 10,1%, көлік және
қоймалауға 4,5% тиесілі.
2026
жылдың қаңтар-тамыз айларында өнеркәсіп
өндірісінің көлемі 3,71 трлн теңгеге
жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен
салыстырғанда 4,7%-ке өсті. Өңдеу
өнеркәсібінде 5,9%-ке, тау-кен өнеркәсібінде
1,7%-ке өсім байқалды.
Өңірдің
индустриялық негізі - Qarmet, Жайрем кен
байыту комбинаты, «Шұбаркөл Премиум»,
«Қазмарганец», Maker, YDD Corporation және басқа
да ірі кәсіпорындар. Облыста мыс,
марганец, вольфрам, молибден, қорғасын
және көмірдің үлкен қоры бар.
Өңдеуші
өндірістердің құрылымын дәстүрлі
металлургиялық маманданудан тыс кеңейту
- өнеркәсіпті одан әрі дамытудың негізгі
міндеттерінің бірі. Қосымша әлеует
машина жасау, металл өңдеу, тұрмыстық
техника өндіру, көмір химиясы және
шикізатты тереңірек технологиялық
қайта өңдеуді дамытумен байланысты.
2026
жылы инвестициялардың серпіні белгісіз.
Қаңтар-тамыз айларында негізгі капиталға
салынған инвестициялар көлемі 657,7 млрд
теңгеге жетті, бұл өткен жылғы деңгейден
5%-ке төмен, ал ел бойынша инвестициялар
8,1%-ке өскен.
Жаңа
инвестициялық циклдің негізгі бағыттарының
бірі – базалық өндірістерді жаңғырту.
Qarmet № 8-9 коксо батареяларын, құю-прокат
кешенін және жаңа сұрыпты прокат цехын
салуды қамтитын технологиялық жаңарту
бағдарламасын жүзеге асырады. Балқаштағы
жаңа мыс балқыту зауыты, Ақтоғай
ауданындағы мыс және молибден концентратын
шығаратын тауар-байыту кешені, сондай-ақ
Шет ауданындағы толық циклды
тауар-металлургия кешені де перспективалы
жобалар қатарында атап өтілді. Бұл
жобаларды жүзеге асыру минералды
шикізатты тереңірек өңдеуге және жоғары
қосымша құны бар өнімдерді шығаруға
мүмкіндік береді.
Сонымен
қатар, құрылыс белсенділігінің төмендеуі
байқалады. 2026 жылдың қаңтар-тамыз
айларында құрылыс жұмыстарының көлемі
336,9 млрд теңгеге жетті немесе өткен
жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда
78,6%-ті құрады. Тұрғын үйді пайдалануға
беру 240,7 мың шаршы метрге дейін 31,6%-ке
қысқарды. Сонымен қатар, бөлшек сауда
айтарлықтай ауқымды сақтап отыр: оның
көлемі 1,19 трлн теңгеге жетті, облыстың
елдегі бөлшек сауда айналымының шамамен
7%-і тиесілі.
Экономиканы
әртараптандырудың қосымша бағыты -
туризм. Негізгі өсу нүктелері - Балқаш
және Қарқаралы курорттық аймақтары.
2026 жылы облысқа 400 мыңнан астам турист
келді, 14 жаңа туристік нысан ашылды, ал
сегіз айда салаға салынған инвестициялар
бес есе жуық өсті.
Өңірдің
одан әрі дамуына бірқатар жүйелік
факторлар кедергі келтіреді. Оларға
халықтың азаюы мен қартаюы, көші-қонның
азаюы, жекелеген қалалардың қала құраушы
кәсіпорындарға тәуелділігі және жоғары
экологиялық жүктеме жатады. Дәстүрлі
өндірістерді технологиялық жаңғырту
жұмыспен қамту және жаңа білікті жұмыс
орындарын құру мәселелерінің өзектілігін
арттырады.
Қарағанды
облысының перспективалары дәстүрлі
өнеркәсіпті технологиялық жаңартумен
және шикізатты тереңірек қайта өңдеуге
көшумен байланысты. Машина жасау, металл
өңдеу және басқа да өңдеу өндірістерін,
сондай-ақ ШОБ пен туризмді дамыту өңірдің
экономикалық базасын кеңейтуге және
шектеулі саны бар ірі металлургиялық
және шикізат кәсіпорындарына тәуелділікті
азайтуға мүмкіндік береді.
Негізгі
міндет - жинақталған индустриялық
әлеуетті пайдаланып, экономиканың терең
өңделген өнімдерінің үлесі жоғары,
әртараптандырылған құрылымына көшу.
Бұл білікті жұмыс орындарын құруға,
өңір экономикасының тұрақтылығын
арттыруға және демографиялық және
көші-қон тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік
береді.
